Geschiedenis

Traditie op een presenteerblad

Vanaf de eerste helft van de achttiende eeuw zijn er zogenaamde haringschaaltjes
en haringborden bekend  waarmee de haring gepresenteerd werd, produkten van porcelein en ander aardewerk. Schalen zoals het haringbord dat in de beerput van  de toenmalige Vlaardingse herberg De Visscher is gevonden.

In de Nederlandse musea zijn uit die tijd diverse schaaltjes te vinden, vaak vervaardigd met Delfts blauwe schildertechniek. Behalve in de omgeving van Delft, en bij andere Nederlandse plateelbakkerijen, zijn ze ook in China gemaakt naar Delfts voorbeeld.

Bovenstaande schaaltjes , collectie Haags Museum
porselein, China, 1760-1795

Haringschaaltjes bestaan er in verschillende formaten en uitvoeringen: ovaal, langwerpig en ook rond, we spreken in dit laatste geval eerder over een haringbord. De schaaltjes zijn over het algemeen herkenbaar aan de afbeelding van een haring.

De gekaakte haring werd veel gegeten in Nederland waardoor de haringschaaltjes tot het reguliere assortiment van de Nederlandse plateelbakkerijen gingen behoren. Ook enkele buitenlandse bedrijven zoals de firma Wedgewood namen het haringschaaltje op in hun assortiment en richtte zich daarbij met name op de Nederlandse markt.

In veel huishoudens werden schaaltjes van Delfts Blauw, of bijvoorbeeld afkomstig van de Makkumse aardewerkfabriek Tichelaar, als een pronkstuk in de huiskamer bewaard en getoond.

Halverwege de 20ste eeuw in de jaren ’50 en ’60, kreeg het haringschaaltje ook een duidelijke rol als reclamevoorwerp. Zo werd het schaaltje door diverse haringhandelaren gebruikt als relatiegeschenk. Een mooi Vlaardings voorbeeld is het Makkums schaaltje van haringhandel W. Sterk Jbzn.

Ook andere bedrijven gebruikten het haringschaaltje als relatiegeschenk. De firma Goedwaagen heeft zelfs een hele serie schaaltjes uitgebracht waarop de haring als afbeelding werd vervangen door een tekening die aan het opdrachtgevende bedrijf was verbonden. Voor Vlaardingen zijn daar het Deltahotel, Unilever en de Gemeentelijke Renigingsdienst voorbeelden van.

De laatste jaren zijn het haringschaaltje en het haringbord ook weer voorzichtig ontdekt als een object waarop met name Nederlandse kunstenaars hun impressie van de haring kunnen vastleggen in een gebruiksvoorwerp dat daarmee een uniek karakter krijgt met een eigen waarde.